Pamiątki narodowe na dziedzińcu

Towarzystwo założone i kierowane przez wybitnych Wielkopolan w okresie zaborów walczyło o polskość. Na elewacjach gmachu Towarzystwa znajdują się trwałe pamiątki tych czasów, uzupełniane do dnia dzisiejszego nowymi obiektami.


W elewację frontową gmachu zostały wmurowane dwie współczesne tablice. Z prawej strony bramy usytuowana jest tablica odsłonięta z okazji siedemdziesiątej piątej rocznicy powstania Aeroklubu Polskiego.
Z lewej strony znajduje się tablica upamiętniająca obrady komisji organizacyjnej powstającego w Poznaniu uniwersytetu, utworzonej z inicjatywy członków PTPN. Tablicę odsłonięto 7 maja 2009 roku. Jej fundatorem był Uniwersytet im. Adama Mickiewicza.

W bramie przejściowej umieszczone są dwie tablice.
Pierwsza, pochodząca z 1883 roku, upamiętnia dwusetną rocznicę odsieczy wiedeńskiej. Inicjatorem wykonania tablic i autorem napisów był prawnik i polityk, członek PTPN Władysław Niegolewski (1819-1885). Tablice wykonano w dwóch rozmiarach. Tablica odlana została z żeliwa w fabryce narzędzi rolniczych Urbanowski, Romocki i Sp. na Świętym Łazarzu.

Druga tablica upamiętnia wybitnego archeologa, członka PTPN, prof. Józefa Kostrzewskiego (1885-1969) – powstała z inicjatywy Oddziału Poznańskiego Polskiego Towarzystwa Archeologicznego i Numizmatycznego. Tablica została wykonana z brązu przez poznańskiego artystę plastyka Józefa Stasińskiego. Prof. Józef Kostrzewski uważany jest za ojca archeologii polskiej. Przez 25 lat był konserwatorem zbiorów prehistorycznych w Towarzystwie, a także współorganizatorem Wszechnicy Piastowskiej (Uniwersytetu Poznańskiego), a następnie wykładowcą UP.

Na dziedzińcu, na elewacji południowego skrzydła (lewej oficyny) znajduje się pięć tablic komemoratywnych, a na elewacji zachodniej (budynek ogrodowy) oraz północnej (prawa oficyna) po trzy.

Dwie tablice o identycznych wymiarach, wykonane z różowego marmuru ze złoconymi napisami, nieznanego wykonawcy ufundowane zostały przez zarząd Towarzystwa w 1917 roku, aby uhonorować wybitnych darczyńców PTPN: księcia Adama Ludwika Czartoryskiego oraz Konstancję z Mierzyńskich i Stefana hr. Korzbok Łąckich.
Obie tablice przeniesiono w 1994 roku z holu północnego skrzydła (prawej oficyny), gdzie dawniej znajdowały się biura zarządu Towarzystwa, na dziedziniec i wmurowano je po obu stronach wejścia do dzisiejszej Sali Posiedzeń.

Na tej samej ścianie usytuowane są trzy kamienne kartusze. Na jednym widnieje herb zakonu karmelitów bosych – Góra Karmel z krzyżem otoczonym trzema gwiazdami i data 1678, na drugim monogram IHS, na trzecim monogram imienia Marya. Kartusze, jak sądził prof. Ryszard Marciniak, niegdyś zdobiły jakieś barokowe budynki należące do zakonu karmelitów bosych lub karmelitanek bosych. Poniżej środkowego kartusza wmurowana jest żeliwna kula armatnia pochodząca zapewne z 1704 roku, kiedy wojska saskie i rosyjskie bombardowały Poznań, a budynek zakonu karmelitanek bosych, położony przy murach miejskich, był silnie ostrzeliwany.



Kolejne dwie tablice wykonane zostały z ciemnego granitu Impala przez kamieniarza z Murowanej Gośliny Zbigniewa Wawrzyniaka według projektu poznańskiego rzeźbiarza Wiesława Koronowskiego. Odsłonięte zostały 23 listopada 2007 roku, który był rokiem jubileuszowym dla Towarzystwa. Dedykowane są pamięci wybitnych członków PTPN i działaczy społecznych – Cyrylowi Ratajskiemu i Heliodorowi Święcickiemu.


Cyryl Ratajski (1875-1942) – prawnik, adwokat i polityk, prezydent miasta Poznania (1922-1934), członek założyciel Towarzystwa Miłośników Miasta Poznania, w PTPN piastował funkcję sekretarza generalnego (1918-1920) oraz podskarbiego (1920-1937).

Heliodor Święcicki (1854-1923) – lekarz ginekolog, działacz społeczny, a także współorganizator Wszechnicy Piastowskiej (Uniwersytetu Poznańskiego) oraz pierwszy rektor tej uczelni (1919-1923), w PTPN działał w Wydziale Lekarskim, był wieloletnim redaktorem „Roczników TPN” oraz „Nowin Lekarskich”. Ponadto pełnił wiele funkcji społecznych w Towarzystwie i był jego prezesem w latach 1915-1923.

Na elewacji skrzydła zachodniego gmachu, ponad dekoracyjną balustradą, na wysokości I piętra umieszczono tablicę z dwoma medalionami autorstwa Władysława Marcinkowskiego (1858-1947). Lewy medalion to popiersie Zygmunta Krasińskiego (1812-1859), wykonane w setną rocznicę urodzin poety; prawy przedstawia Augusta hr. Cieszkowskiego (1814-1894) – ziemianina, działacza społecznego i politycznego, pierwszego prezesa Towarzystwa. Medalion Cieszkowskiego został wykonany już w 1898 roku, jednak wmurowano go w fasadę gmachu wraz z medalionem Krasińskiego w 1912 roku. Odsłonięcie tablicy nastąpiło 19 lutego 1912 roku. W czasie II wojny światowej tablica została usunięta i zniszczona przez hitlerowców. Medaliony przetrwały, ukryte przez woźnych i po wojnie ponownie zawieszono je w pierwotnym miejscu.

Na jednym z pilastrów skrzydła północnego znajduje się tablica komemoratywna ku pamięci zasług podróżnika, geografa i odkrywcy – Edmunda Strzeleckiego (1797-1873). Tablicę zaprojektował i wykonał w brązie artysta plastyk Józef Stasiński. Odsłonięcie nastąpiło w sto jedenastą rocznicę śmierci Strzeleckiego, 8 października 1984 roku.

Na kolejnym pilastrze, w roku 1910 wmurowana została tablica ku czci Fryderyka Chopina z okazji stulecia jego urodzin. Tablica z czerwonego granitu z płaskorzeźbą z brązu z wizerunkiem głowy Chopina oraz napisem poniżej: „Chopinowi 1810-1910” została wykonana przez zakład rzeźbiarsko-kamieniarski Czecha Kusztelana ze składek społeczeństwa. Autor medalionu pozostaje nieznany. Odsłonięto ją 22 lutego 1910 roku.

Ostatnią tablicą usytuowaną na północnym skrzydle gmachu jest tablica pamiątkowa poświęcona ksiOstatnią tablicą usytuowaną na północnym skrzydle gmachu jest tablica pamiątkowa poświęcona księdzu profesorowi Szczęsnemu Dettloffowi, ufundowana przez jego rodzinę oraz ze składek społeczności akademickiej Poznania. Ksiądz Szczęsny Dettloff (1878-1961) był historykiem sztuki, działaczem społecznym i patriotycznym, w latach 1914-1915 kierownikiem Galerii Muzeum im. Mielżyńskich, a następnie Muzeum Wielkopolskiego. W latach 1944-1945 prowadził tajne wykłady z zakresu historii sztuki na Uniwersytecie Ziem Zachodnich w Częstochowie.Ostatnią tablicą usytuowaną na północnym skrzydle gmachu jest tablica pamiątkowa poświęcona księdzu profesorowi Szczęsnemu Dettloffowi, ufundowana przez jego rodzinę oraz ze składek społeczności akademickiej Poznania. Ksiądz Szczęsny Dettloff (1878-1961) był historykiem sztuki, działaczem społecznym i patriotycznym, w latach 1914-1915 kierownikiem Galerii Muzeum im. Mielżyńskich, a następnie Muzeum Wielkopolskiego. W latach 1944-1945 prowadził tajne wykłady z zakresu historii sztuki na Uniwersytecie Ziem Zachodnich w Częstochowie.ędzu profesorowi Szczęsnemu Dettloffowi, ufundowana przez jego rodzinę oraz ze składek społeczności akademickiej Poznania. Ksiądz Szczęsny Dettloff (1878-1961) był historykiem sztuki, działaczem społecznym i patriotycznym, w latach 1914-1915 kierownikiem Galerii Muzeum im. Mielżyńskich, a następnie Muzeum Wielkopolskiego. W latach 1944-1945 prowadził tajne wykłady z zakresu historii sztuki na Uniwersytecie Ziem Zachodnich w Częstochowie.

Znajdujący się na dziedzińcu Towarzystwa pomnik Adama Mickiewicza (1798-1855) jest repliką najstarszego na ziemiach polskich pomnika wieszcza. Pierwsza rzeźba powstała w 1856 roku w Paryżu z kamienia wapiennego. Jej twórcą był Władysław Oleszyński, który osobiście znał poetę. W lipcu 1857 roku została przesłana koleją do Poznania i w 1859 roku ustawiona przy kościele św. Marcina. Członkowie Towarzystwa, szczególnie Teofil Matecki i Leon Wegner, wchodzili w skład komitetu budowy pomnika.
Według badacza dziejów pomnika, prof. Zdzisława Grota, stary pomnik przeniesiono na dziedziniec Towarzystwa po wykonaniu odlewu, natomiast według prof. Ryszarda Marciniaka, znawcy historii Towarzystwa, nastąpiło to około 1908 roku, po zakończeniu przebudowy gmachu i utworzeniu dziedzińca w dzisiejszym kształcie. Już na początku II wojny światowej pomnik został zniszczony przez Niemców, podobnie jak odlew z brązu. W roku 1998 powstała kolejna kopia pomnika wieszcza, którą wykonał profesor rzeźby Akademii Sztuk Pięknych w Poznaniu – Józef Petruk. Fundatorami było „grono działaczy PTPN” oraz kilkanaście osób z poznańskiego kręgu kultury i rzemiosła. Uroczyste odsłonięcie pomnika nastąpiło 23 grudnia 1998 roku.

© Wszystkie prawa zastrzeżone - PTPN - 2013